ภาวะมีบุตรยาก สาเหตุอาจไม่ได้มาจากฝ่ายหญิงเพียงฝ่ายเดียว

ภาวะมีบุตรยาก เป็นหนึ่งในปัญหาสุขภาพที่ส่งผลต่อคู่สมรสจำนวนมากในปัจจุบัน อย่างไรก็ตาม ความเข้าใจที่ว่าปัญหานี้เกิดจากฝ่ายหญิงเป็นหลัก ยังคงเป็นความเชื่อที่พบได้บ่อยในสังคม ทั้งที่ในความเป็นจริง ข้อมูลทางการแพทย์ยืนยันว่า ภาวะมีบุตรยากสามารถเกิดขึ้นได้จากทั้งฝ่ายหญิงและฝ่ายชายในสัดส่วนที่ใกล้เคียงกัน

การตั้งครรภ์ที่สมบูรณ์จำเป็นต้องอาศัยความพร้อมของระบบสืบพันธุ์จากทั้งสองฝ่าย ดังนั้น การตรวจวินิจฉัยและวางแผนการรักษาอย่างครอบคลุมจึงเป็นหัวใจสำคัญของการเพิ่มโอกาสประสบความสำเร็จในการมีบุตร

ภาวะมีบุตรยากคืออะไร

ภาวะมีบุตรยาก หมายถึง ภาวะที่คู่สมรสมีเพศสัมพันธ์สม่ำเสมอโดยไม่คุมกำเนิดเป็นระยะเวลาอย่างน้อย 6 เดือน แต่ไม่สามารถตั้งครรภ์ได้ตามธรรมชาติ ภาวะนี้อาจเกิดจากความผิดปกติของระบบสืบพันธุ์ ฮอร์โมน พันธุกรรม หรือปัจจัยด้านพฤติกรรมและสิ่งแวดล้อม

การทำความเข้าใจสาเหตุที่แท้จริงตั้งแต่ระยะแรก จะช่วยให้แพทย์สามารถเลือกแนวทางการรักษาที่เหมาะสมและตรงจุดมากยิ่งขึ้น

สาเหตุของภาวะมีบุตรยากจากฝ่ายหญิง

แม้ว่าฝ่ายหญิงจะเป็นผู้ตั้งครรภ์ แต่ ภาวะมีบุตรยากในเพศหญิง มักเกี่ยวข้องกับหลายปัจจัยร่วมกัน ได้แก่

• การลดลงของคุณภาพและจำนวนเซลล์ไข่

อายุที่เพิ่มขึ้นส่งผลให้ทุนสำรองรังไข่ (Ovarian Reserve) ลดลง รวมถึงเพิ่มความเสี่ยงของความผิดปกติของโครโมโซมในไข่ ซึ่งอาจทำให้การฝังตัวของตัวอ่อนล้มเหลว หรือเกิดการแท้งในระยะเริ่มต้น

• ความผิดปกติของฮอร์โมนและอวัยวะสืบพันธุ์

ภาวะถุงน้ำในรังไข่หลายใบ (PCOs) และภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (Endometriosis) สามารถรบกวนการตกไข่ตามธรรมชาติ และส่งผลต่อสภาพแวดล้อมภายในมดลูก ทำให้ไม่เหมาะสมต่อการฝังตัวของตัวอ่อน

สาเหตุของภาวะมีบุตรยากจากฝ่ายชาย

จากข้อมูลทางการแพทย์พบว่า ภาวะมีบุตรยากฝ่ายชาย มีส่วนเกี่ยวข้องกับปัญหาการมีบุตรยากโดยรวมประมาณร้อยละ 40–50 แต่ในหลายกรณีอาจไม่แสดงความผิดปกติอย่างชัดเจนจากการตรวจพื้นฐาน

• ความสมบูรณ์ของสารพันธุกรรมอสุจิ

แม้ผลการตรวจน้ำอสุจิ (Semen Analysis) จะอยู่ในเกณฑ์ปกติ แต่การแตกหักของสาย DNA ภายในอสุจิ (Sperm DNA Fragmentation) อาจส่งผลให้การปฏิสนธิไม่สมบูรณ์ หรือทำให้ตัวอ่อนหยุดการพัฒนาในระยะเริ่มต้น

• ปัจจัยด้านพฤติกรรมและสิ่งแวดล้อม

ความเครียดเรื้อรัง การสูบบุหรี่ การพักผ่อนไม่เพียงพอ การได้รับสารอนุมูลอิสระ รวมถึงอุณหภูมิบริเวณอัณฑะที่สูงเกินไป ล้วนส่งผลต่อคุณภาพและศักยภาพในการปฏิสนธิของอสุจิ

แนวทางการตรวจวินิจฉัยและการรักษาภาวะมีบุตรยาก

การประเมินสาเหตุของภาวะมีบุตรยากจากทั้งฝ่ายหญิงและฝ่ายชายพร้อมกัน ช่วยให้แพทย์สามารถวางแผนการรักษาได้อย่างแม่นยำ โดยอาจพิจารณาใช้เทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ เช่น

• การทำเด็กหลอดแก้ว (IVF)
• การทำ ICSI ในกรณีที่อสุจิมีคุณภาพต่ำ
• การตรวจคัดกรองโครโมโซมตัวอ่อน (PGT-A) เพื่อเพิ่มโอกาสการฝังตัวและลดความเสี่ยงของการแท้ง

การมีบุตรคือความร่วมมือของทั้งสองฝ่าย

ภาวะมีบุตรยากไม่ใช่ปัญหาของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง แต่เป็นภาวะที่ควรได้รับการดูแลร่วมกัน การตรวจประเมินอย่างครอบคลุมตั้งแต่ระยะแรก ช่วยเพิ่มโอกาสความสำเร็จ ลดระยะเวลาในการรักษา และนำไปสู่การตั้งครรภ์ที่ปลอดภัยและยั่งยืน

หากคู่สมรสมีความกังวลเกี่ยวกับภาวะมีบุตรยาก ควรเข้ารับคำปรึกษาจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ เพื่อวางแผนการรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละบุคคล

FAQ: คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับภาวะมีบุตรยาก

ควรเริ่มตรวจภาวะมีบุตรยากเมื่อไร

หากพยายามตั้งครรภ์ด้วยวิธีธรรมชาติมากกว่า 6 เดือนแล้วยังไม่สำเร็จ หรือในกรณีที่ฝ่ายหญิงมีอายุมากกว่า 35 ปีและพยายามมาแล้วเกิน 6 เดือน แนะนำให้เข้ารับการตรวจประเมินจากแพทย์เฉพาะทางด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์

จำเป็นต้องตรวจทั้งสองฝ่ายพร้อมกันหรือไม่

แนะนำให้ตรวจทั้งฝ่ายหญิงและฝ่ายชายพร้อมกัน เพื่อให้ได้ข้อมูลครบถ้วน ลดระยะเวลาในการค้นหาสาเหตุ และช่วยให้แพทย์สามารถวางแผนการรักษาได้อย่างตรงจุดมากยิ่งขึ้น

พฤติกรรมการใช้ชีวิตส่งผลต่อโอกาสตั้งครรภ์หรือไม่

พฤติกรรมในชีวิตประจำวันมีผลต่อคุณภาพของเซลล์สืบพันธุ์ทั้งฝ่ายหญิงและฝ่ายชาย เช่น ความเครียด การสูบบุหรี่ การพักผ่อนไม่เพียงพอ และโภชนาการ ล้วนส่งผลต่อโอกาสการตั้งครรภ์

แนวทางการรักษาภาวะมีบุตรยากมีอะไรบ้าง

แพทย์จะพิจารณาวิธีการรักษาตามสาเหตุของแต่ละบุคคล อาจรวมถึงการใช้ยา การทำเด็กหลอดแก้ว การทำ ICSI หรือการตรวจคัดกรองโครโมโซมตัวอ่อน (PGT-A)

หากรักษาแล้วไม่สำเร็จในครั้งแรก สามารถรักษาซ้ำได้หรือไม่

สามารถทำได้ โดยแพทย์จะประเมินผลการรักษาครั้งก่อนและปรับแผนการรักษาให้เหมาะสมกับสภาพร่างกายของคู่สมรสในแต่ละครั้ง

นพ.ศรันยวัฒน์ บุญญาจันทร์ (ว.37551)
แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์
ศูนย์การแพทย์เพื่อการมีบุตร โรงพยาบาลธนบุรี บำรุงเมือง